Língua wakhi

O Wakhi é uma língua iraniana no subgrupo Pamir

Wakhi
Falado(a) em:  Afeganistão
 China
Paquistão
Tajiquistão
Total de falantes: aproximadamente 31.700
Família: Indo-Europeu
 Iraniano Oriental
  Pamir
   Wakhi
    Wakhi
Códigos de língua
ISO 639-1: --
ISO 639-2: ---
ISO 639-3: wbl

Classificação

Wakhi é uma de várias línguas pertencentes ao grupo linguístico Pamir, sento os wakhi também chamados de pamiris.

Distribuição

A língua tem origem na região de Wakhan dividida entro o nordeste do Afeganistão e o sudeste do Tajiquistão. Os Wakhi são estimados em 50.000 indivíduos que estão distribuídos em quatro países diferentes: Afeganistão, Paquistão, República Popular da China e Tajiquistão.

Tajiquistão

Há algumas controvérsias acerca da designação étnica e linguística dos Wakhi. No Tajiquistão os Wakhi e outras comunidades que falam línguas Pamir se autodesignam como Pamiri e existe um movimento de separação Pamiri dos tajiques, No Paquistão os Wakhi se auto designam como tajiques. Linguistas consideram o Wakhi uma língua iraniana independente da língua tajique, porém muitos tajiques nacionalistas insistem que o Wakhi e outras línguas Pamir são dialetos da língua tajique.

Paquistão

No Paquistão existem organizações que trabalham junto do governo paquistanês para preservar o idioma e a cultura Wakhi

Afeganistão

No Afeganistão os Wakhi habitam a província de Badaquistão no Corredor de Wakhan

China

Na China os wakhi vivem na região de Xinjiang a maioria deles não usam a língua wakhi no dia-a-dia, para se comunicarem nas ruas e com pessoas de outras nacionalidades eles utilizam o uigur ou o chinês.

Escrita

A língua Wakhi utiliza uma mistura dos alfabetos Latino (maior parte), Grego e Círílico, composto de 43 letras, dentre as quais constam, além de vogais e consoantes latinas, gregas e sirílicas simples:

  • as letras C, S, X, Z e "gama grego" com "macron"
  • as letras C, J, S com "macron" mais "ponto inferior"
  • a letra T com "ponto inferior"

Texto extraído de uma tradução da Bíblia de 2001. Evangelho de São LucasLuqo Inǰil (em Wakhi). [S.l.]: Bəzыrg Kitob tarǰimacrakыzg institute. 2001 Página Título: , Passagens em Alfabeto Latino , Passagens em Alfabeto Cirílico </ref>

Pai Nosso (Evangelho de Lucas 11:2-4)
Wakhi em Alfabeto Latino Wakhi em Alfabeto Cirílico Português (KJV)
² Yiso yavər x̆atəy: «Sayišt i dəo carəv, x̆anəv: „Ey bzыrgwor Tat ki də osmonət cəy! Ti bəzыrg nung bər olam ыmыt! Ləcər dəwroni Ti podšoyi ɣ̆at-ət, zəmin-ət zəmon də hыkmi taw ыmыt! ² Йисо йавəр х̌атəй: «Сайишт ҙи дəо царəв, х̌анəв: „Ей бзыргв̌ор Тат ки дə осмонəт цəй! Ти бəзырг нунг бəр олам ымыт! Лəцəр дəв̌рони Ти подшойи г̌ат-əт, зəмин-əт зəмон дə ҳыкми тав̌ ымыт! ² E ele lhes disse, quando forem rezar, digan "Pai Nosso que estais nos céus, Santificado seja o vosso Reino. Seja feita a Vossa Vontade, assim na Terra como no Céu.
3 Spo rыsq-ət rыzi sakər nəsib car! 3 Спо рысқ-əт рызи сакəр нəсиб цар! 3 O Pão nosso de cada dia nos dai hoje.
4 Cə spo gənoən šəxs! Sak bə kuy, ki sakər šakiɣ̆, cə kərk! kыx̆ter baxṣ̌əṣ̌ carən. Cə bandi nafs-ət awasən, Cə waswasayi Iblisən saki niga δыr!“» 4 Цə спо гəноəн шəхс! Сак бə куй, ки сакəр шакиг̌ цə кəрк! Кых̌тəр бахш̣əш̣ царəн. Цə банди нафс-əт ав̌асəн, Цə в̌асв̌асайи Иблисəн саки нига д̌ыр!“» 4 Perdoai as nossa ofensas (dívidas), assim como nós perdoamos aqueles nos ofenderem (os que nos devem); E não nos deixeis cair em tentação, mas livrai-nos do Mal".

Vocabulário

O vocabulário Wakhi apresenta significantes diferenças tanto com relação às línguas Iranianas do Oeste, como o Persa ou Tadjique, também com outras línguas Pamir. Uma comparação feita por Gawarjon entre os Dialetos “Sarikoli” e “Wakhi” falados na China e as línguas Iranianas do Oeste aparece a seguir:

Comparação Léxica entre seis Línguas Iranianas [1]
Inglês Persa Tadjique Pachto Shughni Sarikoli Wakhi
fogoæt̪iʃ (اتش)otaʃ (оташ)orjoːtsjutsrɯχnig
águaæb (اب)ob (ов)obəxatsxatsjupk
mãod̪æst̪ (دست)dast (даѕт)lɑsðustðɯstðast
pɔ (پا)po (по)pxə, pʂəpoːðpeðpɯð
dented̪ænd̪ɔn (دندان)dandon (дандон)ɣɑx, ɣɑʂðinðʉnðanðunðɯnðɯk
olhotʃæʃm (چشم)tʃaʃm (чашм)stərgətsemtsemtʂəʐm
cavaloæsb (اسب)asp (асп)ɑsvoːrdʒvurdʒjaʃ
nuvemæbr (ابر)abr (абр)uriəz, uriədzabrivarmmur
trigogænd̪um (گندم)gandum (гандум)ɣənəmʒindamʒandamɣɯdim
músicagʉʃt̪ (گوشت)gʉʃt (гушт)ɣwəxə, ɣwəʂəguːxtgɯxtguʂt
muitosbisjɔr (بسيار)bisjor (бисйор)ɖerlappɯrtəqi
altobulænd̪ (بلند)baland (баланд)lwəɻbilandbɯlandbɯland
longedʉr (دور)dur (дур)liriðarðarðir
bomxʉb (خوب)xub (хуб)xə, ʂəbashandtʃardʒbaf
pequenoxurd̪ (خرد)χurd (хурд)lez, leʐ, wuɻdzuldzɯldzɘqlai
dizerguft̪ (گفت)guft (гуфт)wəjəllʉvdowlevdxɘnak
fazerkærd̪ (كرد)kard (кард)kəwəltʃiːdowtʃeigtsɘrak
verd̪id̪ (ديد)did (дид)lidəl, kətəlwiːntowwandwing

Referências

  1. Gawarjon (高尔锵/Gāo Ěrqiāng) (1985). Outline of the Tajik language (塔吉克语简志/Tǎjíkèyǔ Jiǎnzhì). Beijing: Nationalities Publishing House
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.