Línguas tibetanas centrais
As línguas Tibetano Centraiis, também chamado Dbus, Ü ou Ü-Tsang, são o sub-grupo das línguas bodo mais falado e a base da língua tibetana padrão. Este artigo foca o dialeto Lhomi (ल्होमी)
| Tibetano Central (Ü-Tsang) - དབུས་སྐད་, Dbus skad / Ükä དབུས་གཙང་སྐད་, Dbus-gtsang skad / Ü-tsang kä | ||
|---|---|---|
| Falado(a) em: | Índia, Nepal, China | |
| Região: | Região Autônoma do Tibete | |
| Total de falantes: | 1.172.940 (Censo 1990 – China) | |
| Família: | Sino-tibetana Tibeto-Birmanesa Tibeto-Kanauri ? Bodo Tibetana Tibetano Central (Ü-Tsang) - དབུས་སྐད་, Dbus skad / Ükä དབུས་གཙང་སྐད་, Dbus-gtsang skad / Ü-tsang kä | |
| Escrita: | Lhomi (ल्होमी) | |
| Códigos de língua | ||
| ISO 639-1: | -- | |
| ISO 639-2: | --- | |
| ISO 639-3: | vários: bod — Tibetano Lhasa dre — Dolpo hut — Humla, Limi lhm — Lhomi (Shing Saapa) muk — Dialeto (Mugu) kte — Nubri ola — Walungge (Gola) loy — Lowa/Loke (Mustang) tcn — Tichurong | |
Nome
Dbu e Ü são formas com o mesmo nome. Dbus é uma transliteração do nome em alfabeto tibetano escrita tibetana]], དབུས་ , enquanto Ü é a pronúncia do mesmo no dialeto Lhasa, wy˧˥˧ʔ } (ou [y˧˥˧ʔ]). Ou seja, em tibetano, o nome é escrito como Dbus e pronunciado como Ü . Todos esses nomes são frequentemente aplicados especificamente ao dialeto do prestígio de Lhasa.
Dialetos
Existem muitos dialetos e línguas tibetanos centrais mutuamente inteligíveis além do de Lhasa, com diversidade particular ao longo da fronteira e no Nepal:[1]
São: Limi (Limirong), dialeto Mugom, Dolpo (Dolkha), Mustang | Mustang (Lowa, Lokä), Humla, Nubri, Lhomi, Dhrogpai Gola, Walungchung Gola (Walungge / Halungge), Tseku, Basum
Ethnologue relata que Walungge é altamente inteligível com Thudam, mas Glottolog diz que Thudam não é uma variedade distinta. Tournadre (2013) classifica Tseku com Khams Tibetano.
Geografia
As línguas Tibetanas Centrais são faladas no Tibete )China e em bem menor quantidade de falantes no Nepal e no norte da Índia
Escrita
As línguas Tibetanas Centrais usam a escrita Lhomi (ल्होमी)
Fonologia
Consoantes
|
|
- འ isn't commonly transliterated to Roman, in the Wade–Giles system ' is used.
Vogais
ཨ（◌）
| ཨ། | ཨའུ། | ཨག། ཨགས། |
ཨང༌། ཨངས། | ཨབ། ཨབས། | ཨམ། ཨམས། | ཨར། | ཨལ། ཨའི། | ཨད། ཨས། | ཨན། |
| a | au | ag | aŋ | ab | am | ar | ai/ä | ai/ä | ain/än |
| ཨི། ཨིལ། ཨའི། | ཨིའུ། ཨེའུ། | ཨིག། ཨིགས། |
ཨིང༌། ཨིངས། | ཨིབ། ཨིབས། | ཨིམ། ཨིམས། | ཨིར། | ཨིད། ཨིས། | ཨིན། | |
| i | iu | ig | iŋ | ib | im | ir | i | in | |
| ཨུ། | ཨུག། ཨུགས། |
ཨུང༌། ཨུངས། | ཨུབ། ཨུབས། | ཨུམ། ཨུམས། | ཨུར། | ཨུལ། ཨུའི། | ཨུད། ཨུས། | ཨུན། | |
| u | ug | uŋ | ub | um | ur | ü | ü | ün | |
| ཨེ། ཨེལ། ཨེའི། | ཨེག། ཨེགས། |
ཨེང༌། ཨེངས། | ཨེབ། ཨེབས། | ཨེམ། ཨེམས། | ཨེར། | ཨེད། ཨེས། | ཨེན། | ||
| ê | êg | êŋ | êb | êm | êr | ê | ên | ||
| ཨོ། | ཨོག། ཨོགས། |
ཨོང༌། ཨོངས། | ཨོབ། ཨོབས། | ཨོམ། ཨོམས། | ཨོར། | ཨོལ། ཨོའི། | ཨོད། ཨོས། | ཨོན། | |
| o | og | oŋ | ob | om | or | oi/ö | oi/ö | oin/ön |
Pronúncia
| IPA | Wade–Giles | Pinyin tietano | IPA | Wade–Giles | Tibetan Pinyin |
|---|---|---|---|---|---|
| [a] | a | a | |||
| [ɛ] | al, a'i | ai/ä | [ɛ̃] | an | ain/än |
| [i] | i, il, i'i | i | [ĩ] | in | in |
| [u] | u | u | |||
| [y] | ul, u'i | ü | [ỹ] | un | ün |
| [e] | e, el, e'i | ê | [ẽ] | en | ên |
| [o] | o | o | |||
| [ø] | ol, o'i | oi/ö | [ø̃] | on | oin/ön |
一"ai, ain, oi, oin" is also written to "ä, än, ö, ön".
Vogais conjuntas
| IPA | Wade–Giles | Pinyin tibetano |
|---|---|---|
| [au] | a'u | au |
| [iu] | i'u, e'u | iu |
últimas consoantes
| IPA | Wade–Giles | Pinyin tibetano |
|---|---|---|
| [ʔ] | d, s | none |
| [n] | n | |
| [k/ʔ] | g, gs | g |
| [ŋ] | ng, ngs | ng |
| [p] | b, bs | b |
| [m] | m, ms | m |
| [r] | r | r |
Amostra de texto
घीझ्येरी ॱनाना को़न्क्षोकगी जीक्तेनगी मीक्याला देरे झाम्पा जेदी, खोङगी राङगी से च्यीक्पोगो ॱनावालाक। धेनी होझ्येरी खोङबाला धेपा झ्यीगीन सुवा मेताला डोगीमालाक हीना थामेपे छेसोक थोप्कीलाक। [2]
Português
Porque Deus amou o mundo de tal maneira que deu o seu Filho unigênito, para que todo aquele que nele crê não pereça, mas tenha a vida eterna.
Amostra de texto 1
Sample text (Mathew 1:1-3) 1. येशु ख्रीष्ट् दाऊद् धङ् अब्राहाम्गी ज्यीृत्ल कीब बेत् । खोङ्गी दुङ्ज्यीृत् हिन्दुक भियन युङ्गेन् बेत् । 2. अब्राहाम्गी भु इसहाक् बेत् । इसहाक्की भु याकूब् बेत् । याकूब्गी भु यहुदा धङ् ॱनि ॱयोङ्म ॱअक् योृप्य बेत् । 3. नि यहुदागी भु पेरेस् धङ् जेरहा बेत् । ॱनि उब ॱङीबीृ ॱअम दि तामार् बेत् । पेरेस्की भु हेस्रोन् बेत् । हेस्रोन्गी भु आराम् बेत् । Fonte: Novo Testamento Lhomi; ( Nepal Bible Society, Kathmandu)
Português
1. 1. O livro da geração de Jesus Cristo, filho de Davi, filho de Abraão. 2. 2. Abraão gerou Isaque; e Isaac gerou Jacó; e Jacó gerou Judas e seus irmãos; 3. 3. E Judas gerou Phares e Zara de Tamar; e Phares gerou Esrom; e Esrom gerou Aram. [3]
Amostra de texto 2
वाङज्य धाङ् मि थोङ् छयीलेक्ल तेन कुरीक्कराङ् आमे ढोप्पनी राङ्मेने धाङ् वाङ्ज्यदी डस्सी डस्सी खुन्न योङ्गेन् बेत् । उब घायेत् स्यिरप् रिक्प ढोप्पे नाङ्नीराङ् खुन्न किगेन् बेत् । उगी भियनी च्यिक्ताङ् च्यिक्ल आज्यी नुमु तोदो मिङ्बुगी धम्जीक् स्योक्कोकेन् बेत् ।
Português
Todos os seres humanos nascem livres e iguais em dignidade e direitos. Eles são dotados de razão e consciência e devem agir uns com os outros com espírito de fraternidade. (Artigo 1 da Declaração Universal dos Direitos Humanos)
Notas
- N. Tournadre (2005) "L'aire linguistique tibétaine et ses divers dialectes." Lalies, 2005, n°25, p. 7–56
- Google Store
- Bíblia King James
Ligações externas
Notas
Ligações externas
- Lhomi em Omniglot.com
- [https://www.ethnologue.com/language/lhm Lhomi em Ethnologue}
- [A Grammar Sketch of Lhomi Gramática Lhomi]
- Lhomi em Indigenous Voice